Werkstress: van inzicht naar invloed
De afgelopen vijf jaar hebben SBI Formaat, OR Consultancy en Odyssee Training & Advies tijdens de Week van de Werkstress de werkstress scan uitgezet. Veel mensen ervaren van tijd tot tijd werkstress, maar de oorzaken en mate waarin dat gebeurt verschillen sterk per persoon. Deze scan geeft inzicht in wat bijdraagt aan werkplezier en werkstress op individueel, team- en organisatieniveau.
Wat vijf jaar werkstress scan ons leert
De werkstressscan laat zien dat medewerkers zich nog steeds sterk betrokken voelen bij hun werk. De trots op het eigen werk blijft hoog (circa 88%) en het vermogen om met werkdruk om te gaan is toegenomen (van 55% in 2020 naar 64% in 2024). Tegelijkertijd neemt de verbondenheid met de ambities van de organisatie licht af (van 87% naar 81%).
Op teamniveau zijn duidelijkere signalen zichtbaar. De aandacht voor werkplezier en werkstress in teamoverleggen daalt (van 47% naar 38%) en slechts 35% ervaart dat projecten starten met een realistische inschatting van de werkbelasting. Ook is de onderlinge steun binnen teams licht afgenomen.
Op organisatieniveau blijven de scores structureel laag. Ongeveer een kwart van de medewerkers ervaart dat oorzaken van werkstress worden onderzocht, terwijl het aandeel dat concrete maatregelen en voorlichting ziet verder is gedaald (maatregelen van 27% naar 23%, voorlichting van 23% naar 16%).
Het zijn geen zorgwekkende cijfers, maar wel signalen die vragen om aandacht, juist ook van de ondernemingsraad.
Wil jij weten welke rol de OR kan spelen in de aanpak van werkstress binnen jouw organisatie? Meld je nu aan voor de training Werkstress in de RI&E.
Werkstress is een systeemvraagstuk
Werkstress gaat niet alleen over de druk die iemand ervaart, maar ook over hoe we het werk organiseren. Zo kan het gebrek aan steun van leidinggevenden, slechte voorzieningen of weinig inspraakmogelijkheden ook stress tot gevolg hebben. Het is een samenspel van mensen, teams en structuur. De OR heeft daarin een unieke rol: als verbindende schakel tussen medewerkers en bestuurder, met zicht op hoe beleid, gedrag en werkpraktijk elkaar beïnvloeden.
Van thermometer naar spiegel
De werkstress scan is niet alleen een thermometer, maar ook een spiegel. Onze bevindingen over de afgelopen vijf jaar tonen aan dat werkstress vele gezichten heeft. Van te hoge werkdruk en beperkte regelruimte tot gebrek aan waardering of verbinding.
Voor de OR biedt dat waardevolle aanknopingspunten: niet om in te grijpen op individuele situaties, maar om op organisatieniveau het gesprek te (blijven) voeren over hoe het werk is ingericht, waar spanning ontstaat en wat medewerkers nodig hebben om gezond te blijven functioneren.
De OR als gids voor gezond werken
In tijden van hybride werken, personeelstekorten en voortdurende verandering is de OR meer dan een toezichthouder. De raad is een “gids voor gezond werken”. Door de vinger aan de pols te houden en werkstress structureel te agenderen, brengt de OR bewustzijn in de organisatie.
Die rol vraagt niet alleen om te signaleren, maar ook om te vertalen naar actie. De sleutel zit in blijvende aandacht en concrete opvolging: niet één actiepunt, maar een doorlopend gesprek over hoe we samen gezond kunnen werken. In de praktijk kan dat op verschillende manieren vorm krijgen:
- De OR wijst de bestuurder/werkgever op zijn eigen zorgplicht/verplichtingen: de werkgever moet een RI&E opstellen en in dit geval een verdiepende RI&E PSA. In het vervolgtraject is een belangrijke rol weggelegd voor de OR zelf. De OR heeft namelijk instemmingsrecht op de uitvoering van de RI&E en op het plan van aanpak, waarin concrete maatregelen moeten staan om de negatieve stressfactoren in het werk aan te pakken.
- De OR stelt een VGWM-commissie in die zich kan specialiseren in alle zaken op het gebied van arbeidsomstandigheden. De werkdrukrisico’s kunnen hierbij als eerste speerpunt worden opgepakt.
- De OR stelt een werkgroep ‘werkdruk en werkplezier’ in die input ophaalt bij teams en voorstellen doet.
- De OR brengt de Gespreksleidraad Werkstress onder de aandacht. Deze leidraad bestaat uit 12 kaarten, waarmee je letterlijk een stressthema (of werkplezier) aankaart. Het helpt om te horen hoe een ander de hoge werkdruk te lijf gaat en het geeft energie om te praten over wat plezier geeft in het werk.
Van belangenbehartiger naar aanjager
De werkstresscijfers van de afgelopen jaren laten zien hoe belangrijk het is om niet te wachten tot stress een probleem wordt, maar het vroeg te herkennen. De OR kan daarbij het verschil maken. Door niet alleen de cijfers te lezen, maar de verhalen erachter te horen. Zo groeit de ondernemingsraad van belangenbehartiger naar aanjager, die helpt bouwen aan een gezonde, veerkrachtige werkcultuur waarin mensen duurzaam kunnen werken en ontwikkelen.
Geschreven door de trainers/adviseurs van het expertiseteam Arbeid & Gezondheid.
