Blog

Over een bedrijfsmotto met betekenis

Soms hebben trainingen een bijzonder verloop. Ik gaf recent training aan een OR van een zorgorganisatie (ouderen- en thuiszorg) Kwadrant in Friesland. Het ging over HRM-beleid, over hoe je als organisatie met het HRM-beleid medewerkers kunt faciliteren om hun werk goed te doen. Het bracht mij weer terug naar het moment dat wij mijn vader onderbrachten in een verzorgingstehuis. Ik heb op mijn telefoon nog een filmpje van een gesprekje met mijn zwager dat ik af en toe nog speel om zijn zachte en begripvolle stem te horen.

“Wat mooi dat jullie dit allemaal voor mij geregeld hebben, maar er komt een eind aan.”
“Wat bedoel je pa?”
“Nou, dat ik vertrek.”
“Waarnaartoe dan.”
“Nou, naar boven.”

En terwijl hij die laatste zin sprak, wendde hij zijn ogen omhoog zoekend naar de hemel.

De laatste etappe

Wij noemden het de laatste etappe. Mijn vader was al een tijdje achteruit aan het gaan en het was goed dat hij op een plek kwam waar er voor hem gezorgd werd. Hij kon niet meer. Hij was eigenlijk al jaren bezig met zijn vertrek en wat dit voor ons betekende. Ieder jaar gingen wij uit eten om met hem te praten over hoe hij alles geregeld had. Het was belangrijk dat wij dat allemaal wisten. Voor ons was het een fijn moment om weer even met elkaar te zijn.

In die laatste etappe zijn er mooie dingen gebeurd. Mijn vader leefde weer op omdat hij weer onder mensen was. Wij kwamen iedere week langs en deden kleine dingen met hem. Potje kaarten, samen in slaap vallen voor de TV, kibbeling eten. Ik ging iedere zondag, mijn zussen en broer meestal op andere dagen. Soms zagen wij elkaar.

Mijn vader komt uit een gezin met 15 kinderen. In 1980 stonden die 15 kinderen rond het bed van mijn oma. “Zo, ik denk dat ik maar eens vertrek” waren haar laatste woorden. Een paar weken voordat mijn vader stierf, hebben wij nog samen gegeten. Het was van ons een stil signaal dat het zo goed was, dat hij mocht vertrekken. En dat deed hij vlak daarna, bijna 91 jaar oud. Na een mooi afscheid in de vorm van een bediening, het laatste sacrament, raakte mijn vader in een slaap waar hij niet meer uitkwam. Hij stierf nadat wij allemaal nog eenmaal bij hem langs waren geweest in zijn coma, alsof hij dat nog wilde en wist.

Het motto van zorgorganisatie Kwadrant

Deze middag vertelde ik dit verhaal aan de OR-leden van Kwadrant. In een training vraag ik regelmatig naar wat mensen motiveert in het werk. Dat is dan meestal niet de financiële beloning, maar de inhoud van het werk en de waardering daarvoor. In dit geval, het zorgen voor mensen. Het motto van de organisatie is ‘Wij ondersteunen bij het leven’. Dat triggerde mij om dit verhaal met hen te delen. In een verzorgingstehuis gaat het niet alleen om leven, maar ook over het naderende einde. Wij wisten dat het niet zo lang meer zou duren. Mijn vader wist dat ook. En met deze wetenschap hebben wij er iets moois van gemaakt.

Ik heb nu in een korte tijd afscheid moeten nemen van mensen. Mijn vader, mijn vrouw, mijn schoonmoeder, mijn neef en mijn tante. Mensen die mij dierbaar zijn, die een deel van mijn geschiedenis zijn. Mensen die op één of andere manier altijd onderdeel van mij zullen blijven. De dood van hen was onvermijdelijk (en dat is hij altijd).

Zachte eerlijkheid werkt helend

Wat mij opvalt is dat bij het naderende einde zachte eerlijkheid helend werkt. Soms zijn er zaken die uitgesproken moeten worden en niet verhuld mogen blijven. “Dit geeft mij rust” zei mijn vrouw Irene de avond voordat zij stierf en wij een afscheidsceremonie hielden waar dingen gezegd zijn, die gezegd moesten worden. Ik denk dat je jezelf aanschouwt als je sterft en ziet wat je anders had kunnen doen. Dat je vergeving zoekt, bij jezelf en bij anderen. En er gebeuren dingen die het leven rond maken. Als nabestaande, zeg maar degene die nog even door mag leven, is het fijn en goed om hier onderdeel van te zijn. Om te kunnen vergeven als dat nodig is, om iemand zichzelf te laten vergeven of gewoon om samen te eindigen omdat de tijd samen zo geweldig was. Zachte eerlijkheid hoeft niet altijd uitgesproken te worden.

Ik vind het een mooi motto van Kwadrant, hoewel ik even twijfelde. Bij het leven hoort sterven. In de weg daarnaartoe (be)leef je intens. Je geniet intens van een laatste etentje met elkaar, van het delen van herinneringen of gewoon van bij je geliefde zijn. Van de dingen die nog wel kunnen, hoe klein die ook zijn. En je voelt het naderende gemis, het afscheid moeten nemen en het verdriet dat daarbij hoort.

Met hart en ziel

Mensen in een verzorgingshuis hebben hierin een belangrijke ondersteunende rol. Als iemand het verzorgingshuis ingaat, dan is dat de laatste etappe. Je geeft de fysieke zorg grotendeels uit handen omdat je dat zelf niet meer kunt. Het raakte mij dat de deelnemers van de training aangaven dat zij regelmatig het gevoel hebben niet te kunnen voldoen aan de verwachtingen van de familie. Dat dit regelmatig tot ergernissen leidt en een tekort aan waardering. Dat verwachtingen soms ook te hoog zijn.

Vanuit mijn ervaring kan ik alleen maar zeggen dat ik dankbaar ben voor de zorg die mijn vader en mijn vrouw hebben gehad. Dat de mensen van Moermont (locatie van Tante Louise) samen met medebewoners een haag vormden toen wij mijn vader wegbrachten. Dat ik samen met de verpleegkundige en mijn schoonzus op de IC (van Antoniushove in Leidschendam) mijn vrouw heb gewassen toen ze was overleden. En dat ik dankbaar ben dat ik op verschillende momenten een rol heb mogen en kunnen spelen in het (al dan niet bewust) afscheid nemen van het leven van mensen die mij dierbaar zijn. En dat dit mogelijk is gemaakt door mensen die met hart en ziel werken in de zorg door ruimte te geven op het moment dat dit passend was. Dat is wat ‘ondersteunen bij het leven’ volgens mij betekent. Het is een bedrijfsmotto met betekenis.

Geschreven door Pieter Kas, trainer/organisatieadviseur SBI Formaat